شاخص شوری[1] نسبت پتانسیل اسمزی ایجاد شده به واسطه کودی معین در مقایسه با پتانسیل اسمزی ایجاد شده به ازای وزن معادلِ نیترات سدیم است. هرچه شاخص شوری بیشتر باشد، افزایش پتانسیل اسمزی در ازای مصرف آن کود در خاک بیشتر است و جوانه زنی و رشد گیاه به دلیل شوری بیشتر با دشواری بیشتری همراه خواهد بود. لازم به توضیح است شاخص شوری نیترات سدیم ۱۰۰ است.
شاخص شوری کودهای پرکاربرد به صورت زیر است (Mortvedt, ۲۰۰۱):
آمونیاک ۴۷.۱ اوره ۷۴.۴
نیترات آمونیوم ۱۰۴ نیترات کلسیم ۶۵
مونوآمونیوم فسفات ۲۶.۷ مونوپتاسیم فسفات ۸.۴
دی آمونیوم فسفات ۲۹.۲ مونو سدیم فسفات ۳۶.۲
سولفات آمونیوم ۸۸.۳ سوپرفسفات تریپل ۱۰.۱
نیترات پتاسیم ۶۹.۵ سوپرفسفات ساده ۷.۸
نیترات سدیم ۱۰۰ کلرید پتاسیم ۱۱۶.۲
کربنات کلسیم ۴.۷ سولفات پتاسیم ۴۲.۶
سولفات کلسیم ۸.۱ کلرید سدیم ۱۵۳.۸
سولفات سدیم ۷۴.۲
بدیهی است دلیل آنکه توصیه میشود از کودهای NPK آمیخته (Blended) استفاده نشود، این است که در ساخت کودهای NPK بلندد از ۲ الی ۴ ترکیب بالا استفاده میشود که قطعاً شاخص شوری مزاحم آن بسیار بالا است. در حالی که در تولید NPK سنتتیک به دلیل بهرهوری از سنگ معدن و ترکیب اولیه عنصر، مشکل شاخص شوری مزاحم بسیار کمتر است.
و باز دقت کنید بالا بودن شاخص شوری به تنهایی نشان بدی یا خوبی یک کود نیست. بهتر است این شاخص را در اصول تغذیه امامی، شاخص شوری مزاحم بنامیم. به طور مثال کلریدها به دلیل عنصر مزاحم کلر به شدت شاخص شوری مزاحم بالایی دارند. این مهم در ترکیبات سدیمدار نیز نظیر نیترات سدیم، کلرید سدیم، سولفات سدیم و … دیده می شود.
برای شناختن مفهوم عنصر مزاحم به شاخص شوری سولفات آمونیوم (۶۹) و سولفات سدیم (۷۴) بنگرید. شاخص شوری این دو به هم نزدیک است اما اثر سولفات آمونیوم بر خاک مضر نبوده و بالا بودن شاخص شوری آن به دلیل وجود عناصر غذایی با غلظت بالا است. در حالی که سولفات سدیم کمترین آسیبش دیسپرس خاک است.
[1] Salt Index (SI)
