درس شماره 2
شما باید بدانید آب عامل اصلی انتقال کودهای کشاورزی در گیاهان است.
در زمانی که شما اقدام به کوددهی در خاک می کنید، عناصر غذایی در آب حل می شوند و تا زمانی که حل نشوند به هیچ عنوان توسط ریشه گیاه جذب نمی شوند. به همین دلیل کود طلایی یعنی کودی که حلالیت بسیار بالایی دارد و هرچه حلالیت بیشتر شود ضریب جذب توسط ریشه افزایش می یابد.
پس از اینکه عناصر غذایی موجود در کود در آب حل شوند بایستی به سمت ریشه حرکت کنند. حرکت عناصر غذایی در خاک تابع سه فرآیند است. هرکدام از فرآیندها که سریعتر عناصر غذایی را به ریشه برساند جذب را با سرعت بیشتری ادامه خواهد داد.
فرآیندهای انتقال عناصر غذایی در خاک عبارتند از مبادله تماسی، انتشار و جریان تودهای.
در بین سه فرآیند یاد شده جریان تودهای [1] بیشترین سهم را در حرکت عناصر غذایی در خاک و جذب توسط ریشه دارد. اساس این فرآیند مربوط به تبخیر و تعرق است و تمام عوامل موثر بر این فرآیند می توانند جذب را به شدت افزایش دهند.
اما نکته مهم این است که در این مکانیسم پتانسیل اسمزی نقش اساسی دارد. به شکل زیر توجه کنید:
آب همواره از محلی که دارای پتانسیل اسمزی منفی کمتری است (انرژی بیشتری دارد) به محلی می رود که دارای پتانسیل اسمزی منفی بیشتری است (انرژی کمتری دارد).
به طور کلی پتانسیل اسمزی در بیشترین مقدار خود برابراست با صفر که در حالتی است که آب به طور کامل مقطر بوده و هیچگونه ماده یا عنصر غذایی در آن حل نشده است و بنابراین مولکولهای آب بیشترین آزادی و انرژی را دارند. در صورت انحلال هر نوع ترکیبی در آب پتانسیل اسمزی صفر به منفی تبدیل می شود.
این روند باعث یک پدیده فیزیکی بسیار مهم در ایجاد خلأ منفی شده که باعث مکش آب از سمت خاک به سمت اتمسفر می شود.
در شکل دیده می شود که پتانسیل اسمزی آب در خاک 15- بار است ولی در ریشه ها 20- بار است. در این حالت آب از خاک به ریشه خواهد رفت چون 15- ˂ 20- است.
برگها دارای پتانسیل اسمزی 30- بار و ریشه ها دارای پتانسیل اسمزی 20- بار هستند. پس آب از ریشه ها به سمت برگ خواهد رفت چون 20- ˂ 30- است.
اتمسفر یا هوای اطراف برگها همواره دارای پتانسیل اسمزی منفی بسیار زیاد است. اگر آبیاری بیش از حد انجام شود، رطوبت بالا منجر به کاهش پتانسیل اسمزی می شود و منفی بودن آن کم می شود. یعنی در حالت آبیاری بیش از حد و رطوبت بالا آنقدر پتانسیل اسمزی منفی ایجاد نمی شود تا بتواند نقش اصلی انتقال را بازی کند. در این تصویر پتانسیل اسمزی اتمسفر از برگ، ساقه، ریشه، خاک و … منفی تر است. 30- ˂ 500- است پس همواره آب از خاک به سمت اتمسفر حرکت می کند و این حرکت با خود عناصر غذایی، هورمونها و … را نیز همراه خواهد داشت.
پس تمامی عناصری که با جریان توده ای در خاک قابلیت تحرک دارند کاملاً وابسته به پتانسیل اسمزی هستند و هرچه خاک دارای پتانسیل اسمزی منفی بیشتری باشد، جذب این عناصر از طریق ریشه و حرکت آنها در طول ساقه و رسیدن آنها به گلها، میوه، برگها و سپس اتمسفر کمتر می شود.
به عبارت دیگر کود طلایی اگر با غلظت طلایی مصرف نشود، قطعاً منجر به بهم خوردن پتانسیل اسمزی خاک، برگ، ریشه و اتمسفر می شود و می تواند پدیده جذب را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
هرچه میزان کوددهی بیشتر شود و غلظت در خاک افزایش یابد، باعث پیروزی و رسیدن شما به اهداف نخواهد بود. قطعاً عناصر غذایی با غلظت بالا می توانند پتانسیل اسمزی را به شدت منفی کنند و در اصطلاح عامیانه شوری را بالا ببرند که به دنبال آن حرکت آب متوقف می شود.
دلیل اصلی عدم رشد ریشه در گیاهان در خاکهای شور بالا بودن پتانسیل اسمزی منفی در خاک نسبت به ریشه آنها است که باعث می شود آب به جای حرکت در ریشه، در خاک بماند و گیاه خلاف جریان زندگی آب را به خاک پس می دهد و جذب منتفی است. پس در خاکهای شور اولین اصل تغذیه ای امامی زمان طلایی است. زمانی که می توان در آن گیاه و ریشه هایش را نجات داد و امید و حیات را به آن بازگرداند.
نکته طلایی شماره 1 درس شماره 2:
در این زمان عامل شوری را بیابید، آن را کاهش دهید تا مسیر حرکت آب دوباره بازیابی شود و آب با سرعت مناسب و غلظت و وزن بالا به ریشه برسد.
اصل مهم تغذیه امامی که منجر به تخصص آن می شود مدیریت خاک است.
[1] Mass Flow (MSF)
