نکته طلایی شماره 2 درس شماره2
مسمومیت سدیم در خاک و پس از ورود به گیاه و نهایتاً مسمومیت گیاه به روشهای زیر خسارت می زند.
میزان بالای سدیم در خاک می تواند منجر به از هم پاشیدگی خاک شده و پدیده دیسپرس در خاک را ایجاد می کند. دلیل آنکه گیاهان در اثر مسمومیت سدیم خسارت زیادی را متحمل می شوند شباهت زیاد کاتیون +K و +Na به یکدیگر است. یون پتاسیم (+K) در خاک به واسطه فرآیند انتشار حرکت می کند و در اثر این روش به ریشه می رسد، در حالی که سدیم نیز با همین روش حرکت می کند و به دلیل شباهت بسیار زیاد یونی از جمله شعاع هیدراته آن ریشه گیاهان این عنصر را در زمان فراوانی زیاد جذب می کنند و منجر به تغییر اساسی و بنیادی در باز و بسته شدن روزنه ها خواهد شد. جابه جایی عناصر پتاسیم و سدیم در بین سلولهای نگهبان روزنه از مهمترین روشهای کنترل دقیق ورود و خروج گازها در گیاهان است.
در مواقعی که سدیم اضافی در خاک وجود داشته باشد و وارد گیاه شود، غشای سلولی آسیب فراوانی می بیند و منجر به فرآیندی به نام نشت سلولی می شود. در این حالت محتویات سلول خارج می شود و آسیب جدی به مکانیسم داخلی سلولها خواهد خورد.
یکی از موارد مهمی که اصول تغذیه امامی آن را پیگیری کرده و بسیار بااهمیت است، اصل فیبوناچی در گیاهان است. مطابق این اصل قسمتهای مختلف گیاهان نظیر برگها، میوه ها و گلها براساس متقارن سازی شکل است. به عبارت دیگر اهمیت تقارن در گیاهان به شدت مهم است. شکل سالم میوه که بازارپسندی مناسبی داشته باشد بسیار اهمیت داشته و هرگونه عاملی که منجر به تغییر شکل و عدم تقارنسازی شود، اصل فیبوناچی را در گیاهان برهم خواهد زد. از مهمترین عوامل موثر در حفظ شکل ظاهری و تقارن سازی، وجود پتاسیم و حداقل حضور سدیم است که هرچه میزان سدیم بیشتر شود، خسارت مربوط به فیبوناچی و تخریب شکل ظاهری بیشتر است. حال که با اثرات مخرب سدیم آشنا شدید می توانیم خاکها را طبقه بندی کنیم:
خاک غیرشور: EC < 4 dS/m، SAR < 13، pH < 8.5 و رنگ آن طبیعی است.
خاک شور: EC ≥ 4 dS/m، SAR < 13، pH ≤ 8.5 و رنگ آن روشن و سفید است.
خاک شور-سدیمی: EC ≥ 4 dS/m، SAR > 13، pH ≤ 8.5 و رنگ آن سفید و خاکستری است.
خاک سدیمی: EC < 4 dS/m، SAR ≥ 13، pH > 9 و رنگ آن تیره و سیاه است.
طبقه بندی یاد شده بر مبنای استاندارد جهانی خاکشناسی برای گروه بندی خاکها است که از نظر کارشناسان خاکشناسی و حاصلخیزی خاک کاملاً منطقی و مورد تأیید است اما از نظر یک فیزیولوژیست گیاهی وضعیت متفاوت است.
اصول مهندسی تغذیه گیاهی امامی طبقه بندی فوق را تنها در کشتهای زراعی موثر می داند و در باغبانی به ویژه باغات میوه حساس به شوری، گلخانه ها و فضاهای سبز خاص نیاز به بازنگری در حدود بحرانی دارد. ارائه یک حد بحرانی ثابت برای دامنه وسیعی از گیاهان با مقاومت متفاوت نسبت به شوری از دیدگاه فیزیولوژی گیاهی منطقی نیست. زیرا قطعاً در باغات میوه حساس به EC همانند مرکبات، هسته داران (زردآلو، هلو، گیلاس و …)، گلخانه های گلهای زینتی، صیفی جات و درختچه های میوهای خاص (بلوبری، رازبری و …) اثرات شوری بسیار منفی و کاهنده شدید عملکرد خواهد بود.
به طور مثال گیاهان زینتی که هدف از پرورش آنها برگهای پهن، زیبا و سبز است در EC بیش از 2dS/m دچار سوختگی در لبه های برگ شده و آسیب جدی خواهد دید که قابلیت عرضه به بازار را نخواهد داشت. حتی در گیاهان زراعی حساس به EC نیز نمی توان از طبقه بندی استاندارد جهانی بهره برد و قطعاً شاهد کاهش عملکرد خواهیم بود. به طور مثال گیاهان زراعی مهم نظیر جو، چغندرقند و پنبه نسبت به EC > 4 dS/m تحمل دارند اما گندم، نخود و سویا در این EC دچار نقصان عملکرد می شوند. ذرت، یونجه و آفتابگردان در این EC می توانند تا 20% از عملکرد کل را از دست بدهند و در زراعت لوبیا، برنج و پیاز این نقصان عملکرد به بیش از 65% خواهد رسید.
پس در یک جمع بندی می توان به این نتیجه رسید که طبقه بندی یاد شده در سالهای دور و با ملاحظات آن دوران تطابق داشته و بایستی تغییری چشمگیر بر آن داشت.
اصول تغذیه گیاهی امامی بر این اساس طبقه بندی زیر را ارائه می کند:
محصولات گلخانه ای:
الف- dS/m 1.7 ≥ EC > 1
در محصولات گلخانه ای قابلیت کشت وجود دارد اما بایستی به منظور توصیه و برنامه نویسی از کودهایی با شاخص شوری متوسط (moderate) استفاده نمود.
ب- dS/m 2≤ EC
در این شرایط تا کاهش EC به کمتر از dS/m 1.8 جداً از کشت بپرهیزید و اگر کشت وجود دارد مصرف کودهای NPK بلندد را کاسته و محلولپاشی اسیدهای آمینه را افزایش دهید.
محصولات باغی:
الف- dS/m 2.5 ≥ EC > 0.8
در این شرایط برای رشد محدودیت غالب ندارید. در توصیه و برنامه نویسی غذایی از کودهای با شاخص شوری متوسط (moderate) بهره ببرید. از مصرف کودهای حاوی سدیم یا کلر جداً بپرهیزید.
ب- dS/m 2.5< EC
در این شرایط از مصرف کودهای NPK بلندد جداً بپرهیزید. سعی کنید از ترکیبات کلسیم دار استفاده نمایید. تا زمان کاهش EC شرایط را کنترل و عناصر غذایی مهم در مرحله رشدی را به صورت محلولپاشی و با ترکیب اسیدهای آمینه مصرف کنید. در مراحل رشدی مهم حتماً از کودهای حاوی هورمون [1]و عصاره جلبکهای دریایی استفاده کنید.
محصولات زراعی مهم حساس به شوری:
dS/m 3 ≥ EC > 1.8
برای رشد محدودیت غالب ندارید اما به دلیل اینکه گیاهان زراعی رشد محدود هستند، بایستی در اسرع وقت نسبت به کاهش EC خاک اقدام کنید. در صورتی که آب مناسب وجود ندارد و اقدامات کاهنده EC خاک موثر نیست در ابتدا نوع عنصر منجر به شوری خاک را با انجام آزمایش شناسایی کنید. در صورتی که عنصر سدیم و نمکهای مشتق آن است، در برنامه غذایی حتماً از ترکیبات کلسیم دار نظیر نیترات کلسیم بهره ببرید و بین 20 تا 30 کیلوگرم در هکتار از این کود و یا دی سالت امامی کورپ با دُز 40 لیتر در هکتار استفاده نمایید. بدیهی است پس از اندازه گیری مجدد EC خاک و شناسایی یونهای غالب توصیه های مناسب تری می توان انجام داد.
[1] Plant Growth Regulator
