- آبشویی [1]عناصر غذایی پرمصرف که در میزان تولید اثری بیش از 50% دارند. حتی اگر عناصر غذایی کلاته باشند باز هم در آبیاری های بی رویه از دسترس ریشه گیاه خارج می شوند.
- شستشو و آبشویی فیتوآلکسینهای [2]تولیدی ریشه که می تواند محیط اطراف ریشه را ضدعفونی نماید و قارچهای اولیه از گروه ساپروفیتهای خاکزی را از بین ببرد و مقاومت و تحمل گیاه کاسته می شود.
- آبیاری زیاد باعث جلوگیری از فرآیند تبخیر و تعرق [3]می شود. این فرآیند باعث حرکت عناصر غذایی همانند نیتروژن، کلسیم، گوگرد، منیزیم، بُر، آهن، منگنز و مولیبدن در خاک شده و آنها را به ریشه رسانده تا جذب شده و وارد گیاه شوند.
به این فرآیند جریان تودهای یا Mass Flow گویند که مخفف آن MSF است. هرچه میزان ET بیشتر باشد، میزان و غلظت حرکت عناصر یاد شده نیز بیشتر است و در نهایت می تواند عملکرد را به شدت افزایش دهد. نیتروژن، بُر، کلسیم و آهن از مهمترین عناصر غذایی موثر در افزایش عملکرد هستند.
هرچه آب بیشتری به خاک اضافه کنید، اثر ET را کاهش داده و جذب این عناصر را به حداقل می رسانید. به طور مثال گلخانه دارانی که رطوبت خاک و اتمسفر اطراف بوته را افزایش می دهند و هر روز اقدام به تهویه کافی در محیط نمی کنند، جذب و حرکت عناصر غذایی را به حداقل می رسانند.
عوامل موثر بر ET تابش خورشید، دمای محیط، رطوبت محیط، باد و … هستند که می توانند میزان ET و به دنبال آن تأثیر MSF را تغییر دهند.
4.تغییر ناگهانی pH خاک در زمان آبیاری به دلیل شستشوی عناصر غذاییِ تأثیرگذار که پس از 24 تا 48 ساعت خاصیت تامپونی خاک آن را باز می گرداند اما اثر منفی در زمان آبیاری به قوت خود باقی می ماند.
5. شما با آبیاری زیاد جلوی تولید سایتوکنین را می گیرید. سایتوکنین هورمون رشد مهمی است که در نوک ریشه تولید می شود و جهت حرکت دوطرفه در گیاهان دارد. یعنی می تواند از ریشه به اندامهای هوایی منتقل شود و مسیر برعکس یعنی از اندام هوایی به ریشه ها را طی نماید.
تشکیل جوانه های گل و نمو آن، ریشهزایی در غلظت کم، تأخیر قابل توجه پیری در برگها و نهایتاً گلدهی از مهمترین اثرات این هورمون است.
6. رشد و توسعه علفهای هرز به دلیل حذف خواب بذر و جوانه زنی با درصد بالای آنها، تسلط و غلبه علفهای هرز در زمان آبیاری های متوالی و بیش از حد قطعی است. در رقابت بین گونه ای در شرایط پرآبی و کمبود اکسیژن علفهای هرز قطعاً پیروز هستند.
7. تخریب بافت خاک و تغییرات غیرارادی بافت خاک که می تواند در ادامه رشد گیاهان اثرات جبران ناپذیری را باقی گذارد.
یکی از ملاتها و چسباننده های خاکدانه ها کلسیم است. در خاکهایی با آبیاری سنگین و مکرر این عنصر نیز تحت آبشویی قرار می گیرد و اگر غلظت سدیم آب بیش از حد باشد با کلسیم جایگزین شده و بافت خاک از حالت به هم پیوستگی خارج شده و اصطلاحاً دیسپرس می شود.
این روند به بالا رفتن هدایت الکتریکی [4](EC) خاک منجر می شود که در فرهنگ عامیانه به آن شوری گویند. همچنین چنانچه آبیاری و آبشویی با آبی که حاوی سدیم نباشد و EC بالا نداشته باشد تداوم یابد، سبب خروج عناصر غذایی از خاک و تشکیل خاک شیرین می شود که در ادامه و با تکرار و تداوم آبیاری ها منجر به ظهور انواع کمبود عناصر غذایی همچون نیتروژن، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و آهن خواهد شد.
- محاسبه و کنترل ورود عناصرغذایی به خاک و خروج آنها توسط آب یا مکش ریشه ای یکی از مباحث مهم در تغذیه محاسبه مصرف عنصر توسط ریشه گیاه است که در زمان ورود به خاک بایستی ارزیابی شود. آبیاری های مکرر این روند را به شدت مختل می نماید تا جایی که عملکرد تحت شعاع تخلیه خاک از عناصر غذایی قرار می گیرد.
- حذف و از بین بردن قطعی بسیاری از میکروارگانیسمهای خاک که وظیفه تجزیه، تبدیل و تبادل عناصر غذایی در خاک را دارند اثر زیانبار دیگری است که از آبیاری بی رویه نشأت می گیرد. در صورت عدم حضور میکروارگانیسمهای مفید خاک و یا کاهش جمعیت آنها، بسیاری از عناصر غذایی در تله تثبیت یا تصعید قرار می گیرند و عملاً حاصلخیزی خاک به حداقل ممکن می رسد. علاوه بر آن کاهش جمعیت میکروارگانیسمهای خاک، تعادل بین میکروارگانیسمهای مفید و بیماریزا در خاک را متأثر نموده و احتمال طغیان و غلبه عوامل بیماریزا در خاک را افزایش می دهد.
- بالا رفتن حلالیت عناصر غذایی موجود در لایه های مختلف خاک که می تواند منجر به مسمومیت و آزادسازی عناصر مزاحم در اطراف ریشه شود. این روند حتی می تواند در عناصر مورد مصرف گیاه نیز صدق نماید. به طور مثال منگنز موجود در لایه های مختلف و عدم حلالیت اولیه در مصرف آب مناسب که پس از آبیاری بالا می تواند ایجاد مسمومیت کند.
[1] Leaching
[2] Phytoalexins
[3] Evapotranspiration (ET)
[4] Electrical Conductivity
